به گزارش تازه های اقتصاد، بانک تسویه بین‌المللی (BIS) در پژوهشی تازه هشدار داده است که اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز می‌تواند پیامدهایی فراتر از افزایش قیمت نفت داشته باشد و به‌طور هم‌زمان به افزایش قیمت انرژی و کود، کاهش تولید صنعتی جهان، رشد تورم و تشدید شرایط اعتباری در اقتصادهای پیشرفته و نوظهور منجر شود.

این پژوهش با عنوان «گلوگاه‌های دریایی و اقتصاد جهانی: شواهدی از تنگه هرمز» در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ و به‌عنوان مقاله شماره ۱۳۷۸ مجموعه مقالات پژوهشی BIS منتشر شده است.

هرمز؛ شاخصی برای فشار عرضه جهانی

بر اساس این مطالعه، تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های حمل‌ونقل دریایی جهان است و بخش قابل‌توجهی از نفت و گاز جهان از این مسیر عبور می‌کند. از همین رو، کاهش غیرعادی تردد کشتی‌ها در این منطقه می‌تواند نشانه‌ای مستقیم از اختلال در شرایط عرضه جهانی باشد.

نویسنده پژوهش، «انیس خروبـی»، اقتصاددان ارشد بخش تحلیل اقتصاد کلان در دپارتمان پولی و اقتصادی BIS، به جای آنکه صرفاً تغییرات قیمت نفت یا شاخص‌های عمومی ریسک را برای اندازه‌گیری شوک‌های ناشی از هرمز بررسی کند، از داده‌های واقعی مربوط به حرکت کشتی‌ها در گلوگاه‌های اصلی دریایی جهان استفاده کرده است.

در این روش، تغییرات غیرعادی در تردد کشتی‌ها با در نظر گرفتن الگوهای معمول رفت‌وآمد و اندازه کشتی‌ها اندازه‌گیری شده و سپس اثرات ناشی از کاهش عرضه از تغییرات ناشی از افت تقاضا تفکیک شده است.

از نفت گران تا تورم جهانی

نتایج پژوهش نشان می‌دهد هرگاه تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز مختل شود، قیمت انرژی و کود افزایش پیدا می‌کند؛ البته زمانی که کاهش تردد ناشی از اختلال در عرضه باشد، این افزایش شدیدتر است.

پیامد این شوک به بازار انرژی محدود نمی‌شود. بر اساس یافته‌های BIS، پس از اختلال در تردد هرمز، تولید صنعتی جهان کاهش پیدا می‌کند و هم‌زمان قیمت‌های مصرف‌کننده در سطح جهانی افزایش می‌یابد.این آثار معمولاً با فاصله زمانی چهار تا شش ماه ظاهر می‌شوند و می‌توانند تا یک سال ادامه داشته باشند.

فشار هم‌زمان بر رشد و تورم

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، شکل‌گیری ترکیبی از رشد اقتصادی پایین‌تر، قیمت‌های بالاتر و شرایط مالی سخت‌تر پس از اختلال در تنگه هرمز است؛ ترکیبی که در ادبیات اقتصادی از آن به‌عنوان «رکود تورمی» یاد می‌شود.

BIS همچنین گزارش می‌دهد که شرایط اعتباری پس از چنین شوکی سخت‌تر می‌شود. فاصله بازده اوراق شرکتی افزایش می‌یابد، به‌ویژه در مورد شرکت‌های منتشرکننده اوراق پرریسک، و فاصله بازده اوراق دولتی اقتصادهای نوظهور نیز بیشتر می‌شود.

هرچه تورم اولیه بالاتر باشد، آسیب بیشتر است

این پژوهش همچنین نشان می‌دهد شدت پیامدهای اختلال در هرمز می‌تواند به وضعیت اقتصاد جهانی پیش از وقوع شوک بستگی داشته باشد.بر اساس یافته‌های مطالعه، هرچه سطح اولیه تورم یا فاصله بازده اوراق بالاتر باشد، افزایش این شاخص‌ها پس از اختلال در تردد تنگه هرمز نیز می‌تواند بیشتر باشد.

به این ترتیب، اقتصادهایی که پیش از وقوع شوک با تورم بالا یا شرایط اعتباری نامساعد مواجه هستند، ممکن است در برابر اختلال در این مسیر دریایی با فشار بیشتری روبه‌رو شوند.

هرمز در کنار مالاکا و جبل‌الطارق

BIS در این مطالعه تنها تنگه هرمز را بررسی نکرده و تأثیر برخی گلوگاه‌های دریایی دیگر، از جمله تنگه مالاکا و تنگه جبل‌الطارق، را نیز مورد توجه قرار داده است.با این حال، نتایج پژوهش نشان می‌دهد ترافیک دریایی تنگه هرمز در میان این مسیرها، سیگنال روشن‌تر و باثبات‌تری از فشار عرضه جهانی ارائه می‌کند.

از نگاه این پژوهش، بنابراین تردد کشتی‌ها در هرمز می‌تواند به یک شاخص لحظه‌ای برای ارزیابی فشارهای عرضه در اقتصاد جهانی تبدیل شود؛ شاخصی که اطلاعاتی فراتر از آنچه صرفاً از قیمت نفت به دست می‌آید، در اختیار تحلیلگران قرار می‌دهد.